Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng sản xuất nông nghiệp trọng điểm của cả nước với nhiều loại trái cây xuất khẩu chủ lực như: Sầu riêng, thanh long, bưởi, xoài... Trong bối cảnh hiện nay, chiếu xạ kiểm dịch thực vật đã trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các loại nông sản, trái cây tươi khi xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Vì vậy, việc làm chủ và ứng dụng các giải pháp tiên tiến như công nghệ chiếu xạ, kỹ thuật hạt nhân, kỹ thuật đồng vị... không chỉ giúp nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị nông sản, mà còn thúc đẩy chuyển đổi cơ cấu sản xuất, nâng cao thu nhập bền vững cho nông dân.         

Tại Hội thảo, các chuyên gia trình bày nhiều tham luận chuyên sâu, tập trung vào những nội dung như: Yêu cầu mới của thị trường xuất khẩu và nhu cầu ứng dụng công nghệ trong nâng cao năng lực cạnh tranh nông sản Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Chiếu xạ kiểm dịch trái cây tươi xuất khẩu sang các thị trường Mỹ, Úc, New Zealand, Chile. Các ứng dụng tiến bộ gần đây của kỹ thuật hạt nhân trong nâng cao giá trị sản phẩm nông sản xuất khẩu khu vực Đông Nam Á.  Đề xuất mô hình ứng dụng kỹ thuật hạt nhân cho nông nghiệp ĐBSCL để nâng cao chất lượng và an toàn nông sản, tăng năng lực cạnh tranh, mở rộng thị trường xuất khẩu, phát triển nông nghiệp xanh - thông minh. 

Thông tin về định hướng của địa phương, ông Phạm Trường Giang - Phó Giám đốc Sở KH-CN TP. Cần Thơ cho biết, thực hiện quyết định của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, UBND TP. Cần Thơ đã ban hành “Chương trình ứng dụng năng lượng nguyên tử phục vụ phát triển kinh tế - xã hội thành phố thời kỳ đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050”, trong đó xác định ưu tiên thúc đẩy ứng dụng công nghệ chiếu xạ đối với nông sản xuất khẩu, góp phần nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tiến sĩ Lưu Anh Tuyên, Phụ trách Phòng Vật lý và Phân tích hạt nhân (Trung tâm Hạt nhân TP. Hồ Chí Minh) cho biết, kỹ thuật hạt nhân trên thế giới đang chuyển dịch  từ mục tiêu "tăng năng suất" sang "nâng cao giá trị và tính bền vững của nông sản xuất khẩu". Hiện có 6 hướng công nghệ hạt nhân đang được ứng dụng hiệu quả trong nông nghiệp hiện đại gồm: Tạo giống đột biến, sử dụng đồng vị trong quản lý đất và nước, chiếu xạ thực phẩm, phân tích hạt nhân trong an toàn thực phẩm và ứng dụng đồng vị bền nhằm truy xuất nguồn gốc.

Tiến sĩ Lưu Anh Tuyên phân tích: “Năng lượng nguyên tử đóng vai trò cốt lõi trong bảo vệ thương hiệu quốc tế cho nông sản đặc trưng Việt Nam thông qua giải pháp cấp bách là ứng dụng đồng vị bền để xác định chỉ dẫn địa lý. Bên cạnh các kỹ thuật truyền thống như chiếu xạ kiểm dịch hay phân tích an toàn thực phẩm, công nghệ đồng vị bền sẽ giúp giám sát chính xác vùng trồng, ngăn chặn triệt để tình trạng hàng nhái, hàng giả và bảo vệ doanh nghiệp trước việc bị lạm dụng thương hiệu bất hợp pháp trên thị trường thế giới”.

Đồng quan điểm, bằng hình thức trực tuyến, Tiến sĩ Victor Maturo De Souza Franco – Giám đốc phụ trách dòng sản phẩm Chiếu xạ kiểm dịch thực vật và thực phẩm, Tập đoàn IBA (Ion Beam Applications, Vương quốc Bỉ), chia sẻ kinh nghiệm quốc tế và các giải pháp ứng dụng công nghệ chiếu xạ trong kiểm dịch thực vật, bảo quản thực phẩm và hiệu quả cao về kinh tế khi nâng cao giá trị nông sản xuất khẩu.

Là xu thế tất yếu của thế giới, và Việt Nam cũng sở hữu năng lực khoa học công nghệ hạt nhân tương đối cao so với các quốc gia lân cận, tuy nhiên, theo các chuyên gia, việc ứng dụng vào thực tiễn gặp rào cản lớn do sự đứt gãy liên kết giữa "3 nhà": nhà khoa học chủ yếu tập trung trong phòng thí nghiệm; doanh nghiệp loay hoay tìm giải pháp nhưng chưa chú trọng công nghệ cao;  cơ quan quản lý nhà nước có lúc lúng túng trong định hướng mô hình.

Để tháo gỡ nút thắt này, tại hội thảo, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp trình bày  các giải pháp, trong đó nổi bật là đề nghị các Sở KH - CN tỉnh, thành  chủ động đặt hàng các nghiên cứu thực tiễn để chứng minh hiệu quả mô hình. Chẳng hạn: Đưa các thiết bị hạt nhân quy mô nhỏ vào từng khâu chi tiết của chuỗi giá trị nông sản (tương tự cách Thái Lan dùng thiết bị cắt lớp vi tính - CT scanner để kiểm soát chất lượng sầu riêng xuất khẩu; hay Việt Nam thử nghiệm dùng máy phát tia X kiểm tra dừa sáp). Khi doanh nghiệp tiếp cận, thấy rõ hiệu quả từ hệ thống dịch vụ hỗ trợ công này, họ sẽ tự tin đầu tư nguồn lực dưới sự đồng hành từ các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ công nghệ của Chính phủ.

Hội thảo là diễn đàn để các chuyên gia, nhà khoa học; các Viện, trường và doanh nghiệp thảo luận, nhận diện những thách thức mới từ thị trường quốc tế, chia sẻ kinh nghiệm chiếu xạ kiểm dịch và định hướng ứng dụng kỹ thuật hạt nhân trong nông nghiệp thời gian tới…Về phía Sở KH-CN Cần Thơ, ông Phạm Trường Giang - Phó Giám đốc Sở KH-CN, mong tiếp tục nhận được sự phối hợp chặt chẽ từ các cơ quan Trung ương, viện nghiên cứu, trường đại học và các doanh nghiệp. Sự đồng hành này sẽ là đòn bẩy quan trọng để thúc đẩy ứng dụng năng lượng nguyên tử, tạo động lực phát triển kinh tế mạnh mẽ cho TP. Cần Thơ nói riêng và vùng ĐBSCL nói chung.