Hơn 200 doanh nghiệp “ma” và đường dây mua bán hóa đơn quy mô đặc biệt lớn

Ngày 19/8, Phòng Cảnh sát kinh tế Công an TP.Đồng Nai cho biết, qua công tác nắm tình hình và rà soát dữ liệu quản lý thuế, lực lượng chức năng phát hiện nhiều dấu hiệu bất thường trong hoạt động xuất hóa đơn của một số doanh nghiệp trên địa bàn. Các doanh nghiệp này có doanh thu rất lớn nhưng không phát sinh hoạt động sản xuất, kinh doanh tương xứng, không có nhà xưởng, kho bãi hoặc lực lượng lao động phù hợp với quy mô doanh thu đã kê khai.

Từ những dấu hiệu bất thường đó, Công an TP.Đồng Nai đã xác lập chuyên án để điều tra, đấu tranh. Quá trình thu thập tài liệu, chứng cứ cho thấy phía sau các doanh nghiệp này là một mạng lưới mua bán hóa đơn được tổ chức chặt chẽ, hoạt động liên tỉnh với sự tham gia của nhiều đối tượng và có sự phân công vai trò cụ thể.

Đến đầu tháng 6/2025, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố vụ án và khởi tố 11 bị can gồm Trần Thị Thu Hà, Trần Thị Thanh Thủy, Vũ Thị Trúc Ly, Nguyễn Phi Hùng, Đỗ Viết Lộc, Nguyễn Hải Đăng, Nguyễn Văn Hưng, Văn Trung Kiên, Trần Quang Vinh, Nguyễn Đức Anh và Trịnh Phan Thiên để điều tra về hành vi “In, phát hành, mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước”.

Kết quả điều tra ban đầu xác định từ năm 2020 đến năm 2025, các đối tượng đã hình thành 5 đường dây hoạt động độc lập nhưng có phương thức, thủ đoạn tương tự nhau. Nhóm này thành lập hơn 200 doanh nghiệp không có hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế, thường được gọi là doanh nghiệp “ma”, nhằm mục đích xuất bán hóa đơn giá trị gia tăng cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu hợp thức hóa hồ sơ kế toán hoặc giảm nghĩa vụ thuế.

Thông qua các doanh nghiệp này, các đối tượng đã phát hành trái phép hơn 15.000 hóa đơn với tổng giá trị ghi trên hóa đơn lên tới hơn 20.000 tỷ đồng. Đây là con số đặc biệt lớn, cho thấy quy mô hoạt động của đường dây kéo dài trong nhiều năm và có khả năng liên quan đến nhiều doanh nghiệp tại Đồng Nai cũng như các tỉnh, thành phố khác.

Theo các chuyên gia kinh tế, việc thành lập doanh nghiệp hiện nay tương đối thuận lợi nhằm tạo môi trường đầu tư, kinh doanh thông thoáng. Tuy nhiên, một số đối tượng đã lợi dụng chính sách này để lập doanh nghiệp chỉ trên danh nghĩa, không có hoạt động thực chất nhưng vẫn đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử và phát hành hóa đơn cho các đơn vị có nhu cầu.

Thực tế cho thấy, trong nhiều vụ án tương tự từng bị phát hiện trước đây, các đối tượng thường thuê người đứng tên giám đốc, sử dụng giấy tờ tùy thân của người khác hoặc đăng ký địa chỉ kinh doanh không có thật. Sau khi được cấp mã số thuế và đủ điều kiện phát hành hóa đơn điện tử, các doanh nghiệp này sẽ bán hóa đơn khống cho khách hàng để hưởng lợi từ khoản phí phần trăm trên giá trị hóa đơn.

Mức phí mua bán hóa đơn thường dao động từ 2% đến 10% giá trị ghi trên hóa đơn. Đối với những hợp đồng có giá trị lớn, số tiền thu lợi bất chính có thể lên đến hàng trăm triệu đồng hoặc nhiều tỷ đồng. Đây là lý do khiến loại tội phạm này ngày càng tinh vi và có xu hướng gia tăng trong thời gian qua.

Không chỉ gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước, việc sử dụng hóa đơn khống còn tạo ra môi trường cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa các doanh nghiệp. Trong khi các doanh nghiệp hoạt động đúng pháp luật phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, thì những đơn vị sử dụng hóa đơn bất hợp pháp lại có thể giảm số thuế phải nộp, nâng khống chi phí hoặc che giấu lợi nhuận để thu lợi bất chính.

Cảnh báo hậu quả pháp lý nghiêm trọng đối với hành vi mua bán hóa đơn trái phép

Dưới góc độ pháp lý, hành vi in, phát hành hoặc mua bán trái phép hóa đơn được xem là hành vi nguy hiểm cho xã hội, trực tiếp xâm phạm đến trật tự quản lý kinh tế của Nhà nước. Loại tội phạm này không chỉ gây thất thu ngân sách mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế, làm suy giảm tính minh bạch của môi trường kinh doanh.

Theo Điều 203 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017, người thực hiện hành vi in, phát hành hoặc mua bán trái phép hóa đơn, chứng từ thu nộp ngân sách nhà nước có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đồng đến 500 triệu đồng hoặc bị phạt tù từ 1 năm đến 10 năm.

Đối với các trường hợp phạm tội có tổ chức, thực hiện trong thời gian dài, thu lợi bất chính lớn hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước, mức hình phạt sẽ được áp dụng ở khung cao nhất. Ngoài hình phạt chính, người phạm tội còn có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định trong một thời gian theo quy định.

Đáng chú ý, không chỉ những đối tượng trực tiếp thành lập doanh nghiệp “ma” và bán hóa đơn mới phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Các tổ chức, cá nhân mua và sử dụng hóa đơn khống để kê khai thuế, hợp thức hóa chứng từ kế toán hoặc phục vụ các hoạt động gian lận khác cũng có thể bị xử lý nghiêm.

Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp sử dụng hóa đơn khống có thể bị truy thu toàn bộ số thuế đã được khấu trừ hoặc hoàn thuế trái quy định.

 Ngoài ra còn phải nộp tiền chậm nộp, chịu xử phạt vi phạm hành chính về thuế và kế toán. Nếu xác định có dấu hiệu cố ý trốn thuế hoặc thông đồng với các đối tượng bán hóa đơn, cơ quan điều tra có thể xem xét xử lý hình sự về tội trốn thuế hoặc các tội danh liên quan khác.

Các chuyên gia pháp lý nhận định rằng nhiều doanh nghiệp vẫn còn tâm lý chủ quan khi mua hóa đơn để hợp thức chi phí đầu vào. Không ít trường hợp cho rằng việc mua hóa đơn chỉ là vi phạm hành chính và khó bị phát hiện. Tuy nhiên, với sự phát triển của hệ thống hóa đơn điện tử và cơ sở dữ liệu ngành thuế, khả năng phát hiện các giao dịch bất thường hiện nay đã cao hơn rất nhiều so với trước đây.

Thực tế cho thấy, dù hóa đơn điện tử giúp nâng cao tính minh bạch trong quản lý thuế, nhưng các đối tượng phạm tội cũng đã thay đổi phương thức hoạt động để thích ứng. Thay vì sử dụng hóa đơn giấy như trước, nhiều đường dây hiện nay thành lập doanh nghiệp mới, đăng ký tài khoản ngân hàng, sử dụng chữ ký số hợp pháp và phát hành hóa đơn điện tử đúng quy trình về mặt hình thức. Điều này khiến việc phát hiện sai phạm trở nên khó khăn hơn nếu chỉ dựa trên hồ sơ hành chính.

Theo các chuyên gia, giải pháp quan trọng hiện nay là tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế, cơ quan đăng ký kinh doanh, ngân hàng và lực lượng công an để kịp thời phát hiện những doanh nghiệp có dấu hiệu bất thường như doanh thu lớn nhưng không có lao động, không có tài sản cố định hoặc không phát sinh hoạt động sản xuất, kinh doanh thực tế.

Từ vụ án tại Đồng Nai, cơ quan chức năng khuyến cáo các doanh nghiệp tuyệt đối không mua bán hoặc sử dụng hóa đơn không phản ánh giao dịch thực tế dưới bất kỳ hình thức nào.

Các giám đốc doanh nghiệp, kế toán trưởng và người phụ trách tài chính cần thường xuyên kiểm tra tính pháp lý của đối tác, xác minh năng lực hoạt động của đơn vị cung cấp hàng hóa, dịch vụ trước khi ký kết hợp đồng và thực hiện thanh toán.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần lưu giữ đầy đủ hợp đồng, chứng từ thanh toán, biên bản giao nhận hàng hóa và các tài liệu chứng minh giao dịch thực tế. Đây là căn cứ quan trọng để bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp khi cơ quan chức năng tiến hành thanh tra, kiểm tra hoặc điều tra các hành vi vi phạm liên quan đến hóa đơn.

Hiện Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP Đồng Nai đang tiếp tục mở rộng vụ án, làm rõ những tổ chức, cá nhân đã sử dụng các hóa đơn bất hợp pháp từ các đường dây trên để xử lý theo quy định của pháp luật.

Vụ án là minh chứng cho quyết tâm của các cơ quan chức năng trong công tác đấu tranh với tội phạm kinh tế, đặc biệt là các hành vi gian lận thuế và mua bán hóa đơn trái phép. Đồng thời, đây cũng là lời cảnh báo mạnh mẽ đối với những doanh nghiệp và cá nhân đang có ý định sử dụng hóa đơn khống nhằm trục lợi.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và quản lý thuế ngày càng hiện đại, mọi hành vi gian lận đều để lại dấu vết trên hệ thống dữ liệu điện tử và có nguy cơ bị phát hiện, xử lý bằng những chế tài pháp lý nghiêm khắc.