Tạp chí Phổ biến và Tham vấn pháp luật Việt Nam (phobienphapluat.vn) xin trân trọng đăng tải loạt bài viết (gồm 4 bài) nghiên cứu về Thực trạng phát triển du lịch của tỉnh Nghệ An trong thời kỳ mới, được nhìn nhận đánh giá qua nhiều yếu tố tiềm năng, thế mạnh, xu hướng phát triển gắn với cơ chế chính sách, thực thi pháp luật. Qua đó, địa phương đang xây dựng cho mình định hướng phát triển du lịch xanh, chuẩn mực, thể hiện vai trò đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội bền vững của tỉnh Bắc miền Trung này.

Lựa chọn sản phẩm du lịch có thế mạnh

Nghệ An lâu nay được đánh giá là một tỉnh giàu tiềm năng về du lịch, nhận định sớm về “ngành kinh tế không khói” có thể mang lại lợi ích lâu dài, bền vững. Vì vậy, Nghệ An đã và đang xây dựng du lịch là ngành mũi nhọn, nhằm khai thác tối đa lợi thế để tạo “cú hích” thúc đẩy sự tăng trưởng, phát triển kinh tế, xã hội cũng như củng cố An ninh - Quốc phòng địa phương.

Tuy vậy, theo đánh giá chung, dù tiềm năng và lợi thế du lịch lớn nhưng đến nay Nghệ An vẫn chưa thể khai thác, phát triển xứng tầm, mang lại hiệu quả kinh tế rõ nét hơn từ tài nguyên du lịch. Để cải thiện được điều này, thời gian qua Nghệ An đã và đang nỗ lực từng bước xây dựng, củng cố và tháo gỡ mọi rào cản để tối ưu hóa cho sự phát triển của du lịch địa phương.

Trao đổi với Phobienphapluat, đại diện sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nghệ An (Sở VH,TT&DL Nghệ An) cho rằng, thời gian qua Nghệ An xác định phát triển du lịch là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế - xã hội, từng bước cụ thể hóa định hướng này thông qua việc hoàn thiện quy hoạch, cơ chế, chính sách.

Quan tâm đầu tư kết cấu hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật, đẩy mạnh xúc tiến, quảng bá, chuyển đổi số và đa dạng hóa các sản phẩm du lịch. Trong đó, tỉnh chú trọng khai thác các lợi thế đặc trưng của Nghệ An như du lịch biển, văn hóa - lịch sử, sinh thái, cộng đồng và phát huy bản sắc văn hóa xứ Nghệ.

Những kết quả này đã góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân và thúc đẩy các ngành thương mại, dịch vụ, vận tải cùng phát triển. Điển hình như du lịch Cửa Lò, từ một điểm đến chủ yếu dựa vào lợi thế biển, Nghệ An đang từng bước định hướng Cửa Lò phát triển đa dạng hơn với du lịch nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí, thể thao biển, du lịch cộng đồng, dịch vụ thương mại và kinh tế đêm.

Cùng với việc quan tâm hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ, tỉnh cũng tăng cường tổ chức các sự kiện, lễ hội, hoạt động quảng bá để tạo sức hút và kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu của du khách. Định hướng của tỉnh là đưa Cửa Lò - Diễn Châu trở thành một trong hai cực tăng trưởng quan trọng của du lịch Nghệ An, cùng với Khu du lịch quốc gia Kim Liên.

Khu du tích quốc gia đặc biệt Kim Liên là một ví dụ khác về hiệu quả mà Nghệ An đang khai thác thế mạnh riêng để tạo sản phẩm du lịch đặc trưng. Tỉnh định hướng phát triển Kim Liên trên cơ sở phát huy giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa gắn với quê hương Chủ tịch Hồ Chí Minh, đồng thời nghiên cứu phát triển thêm các sản phẩm trải nghiệm và kinh tế đêm, qua đó tăng sức hấp dẫn và thời gian lưu trú của du khách.

Kim Liên được xác định cùng Cửa Lò - Diễn Châu là hai cực tăng trưởng quan trọng của du lịch tỉnh. Bên cạnh đó, Nghệ An đang mở rộng không gian phát triển du lịch về miền Tây, tập trung vào du lịch sinh thái, cộng đồng, văn hóa và trải nghiệm, gắn khai thác tài nguyên với bảo tồn thiên nhiên và bản sắc văn hóa các dân tộc. Đây là hướng đi có ý nghĩa lâu dài, bởi không chỉ thu hút du khách mà còn tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương và góp phần bảo vệ tài nguyên, môi trường.

Có thể nói, cách làm của Nghệ An hiện nay đang chuyển dần từ khai thác những lợi thế sẵn có sang xây dựng sản phẩm, tạo giá trị gia tăng và hình thành các điểm đến có sức cạnh tranh. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng số lượng khách mà quan trọng hơn là kéo dài thời gian lưu trú, tăng mức chi tiêu, tạo việc làm và để du lịch thực sự lan tỏa sang thương mại, dịch vụ và đời sống người dân.

Nỗ lực tháo gỡ mọi “nút thắt, rào cản”

Thực tế, việc phát triển kinh tế nói chung, kinh tế ngành du lịch nói riêng sẽ kéo theo nhiều diễn biến mới có thể đặt ra nhiều khó khăn cần tháo gỡ, đặc biệt là lĩnh vực pháp lý. Quá trình khai thác tiềm năng tài nguyên du lịch địa phương sẽ kéo theo nhiều tác động khác tới hệ sinh thái, môi trường, an ninh biên giới, hải đảo... Có thể tiềm ẩn những rủi ro pháp lý cần có nhận định sớm để có thể chủ động xin điều chỉnh phù hợp, từ đó chủ động “tháo gỡ rào cản”, hỗ trợ tối đa cho sự phát triển của du lịch địa phương.

Nhận định về vấn đề này, đại diện phòng Quản lý và Phát triển tài nguyên du lịch Sở VH,TT&DL Nghệ An cho biết, khó khăn hiện nay không hẳn nằm ở riêng Luật Du lịch, mà chủ yếu ở sự giao thoa giữa pháp luật về du lịch với đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, lâm nghiệp, môi trường và di sản văn hóa.

Luật Du lịch 2017 đã tạo khung pháp lý tương đối đầy đủ, nhưng một số quy định chưa theo kịp yêu cầu phát triển các loại hình du lịch mới và việc triển khai dự án du lịch thực tế. Một ví dụ điển hình tại Nghệ An là các dự án du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch tâm linh tại khu vực có rừng, đất có yếu tố di tích, danh thắng hoặc đất chưa phù hợp quy hoạch. Một dự án muốn hình thành sản phẩm du lịch có thể phải đồng thời thực hiện nhiều thủ tục về quy hoạch, đất đai, đầu tư, xây dựng, môi trường, lâm nghiệp và di sản.

Trong khi pháp luật du lịch chưa có cơ chế đủ rõ để điều phối, liên thông các thủ tục này. Điều đó làm kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư và hạn chế khả năng khai thác tài nguyên du lịch. Từ thực tiễn đó, ngành du lịch Nghệ An kiến nghị Trung ương tiếp tục rà soát, sửa đổi, bổ sung Luật Du lịch và các văn bản liên quan theo hướng đồng bộ giữa pháp luật du lịch với pháp luật về đất đai, đầu tư, quy hoạch, xây dựng, lâm nghiệp, môi trường và di sản. Điều đó cung đòi hỏi sự hoàn thiện cơ chế phối hợp, liên thông trong giải quyết thủ tục đầu tư các dự án du lịch.

Đồng thời có hướng dẫn rõ đối với phát triển du lịch tại khu vực rừng, biên giới, mặt nước và các khu vực nhạy cảm về môi trường, quốc phòng – an ninh, nhằm vừa khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch, vừa bảo đảm phát triển bền vững và lợi ích lâu dài của cộng đồng.

Không những vậy, việc quy định rõ hơn cơ chế phối hợp, trình tự xử lý đối với các dự án du lịch liên ngành, liên lĩnh vực vừa bảo đảm quản lý chặt chẽ tài nguyên, vừa tạo điều kiện thuận lợi để địa phương và doanh nghiệp phát triển du lịch. Quan điểm rõ nét là phát triển du lịch phải đi đôi với bảo vệ tài nguyên, môi trường, rừng, mặt nước và bảo đảm đời sống của cộng đồng dân cư. Không phát triển du lịch bằng mọi giá.

Trong quá trình tham mưu, ngành Du lịch luôn phối hợp với các sở, ngành, địa phương để rà soát quy hoạch, đánh giá khả năng khai thác tài nguyên, bảo đảm các yêu cầu về đất đai, môi trường, rừng, di sản và quốc phòng – an ninh trước khi hình thành các dự án, sản phẩm du lịch.

Thực tế, một số dự án du lịch chậm triển khai hoặc không còn phù hợp đã được Nghệ An xem xét xử lý theo quy định, nghiêm khắc. Điều đó cũng cho thấy yêu cầu phải lựa chọn nhà đầu tư có năng lực và kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng đất, tài nguyên. Đối với du lịch cộng đồng tại khu vực miền Tây, biên giới, tiềm năng rất lớn nhưng phải đặt trong yêu cầu bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Do đó việc tổ chức các hoạt động du lịch, nhất là tại khu vực biên giới, cần có sự phối hợp chặt chẽ với lực lượng Biên phòng, Công an và các cơ quan liên quan, thực hiện đúng quy định về quản lý địa bàn, cư trú, xuất nhập cảnh và bảo đảm an ninh, an toàn.

Còn nữa...