Tạp chí Phổ biến và Tham vấn pháp luật Việt Nam (phobienphapluat.vn) xin trân trọng đăng tải loạt bài viết (gồm 4 bài) nghiên cứu về Thực trạng phát triển du lịch của tỉnh Nghệ An trong thời kỳ mới, được nhìn nhận đánh giá qua nhiều yếu tố tiềm năng, thế mạnh, xu hướng phát triển gắn với cơ chế chính sách, thực thi pháp luật. Qua đó, địa phương đang xây dựng cho mình định hướng phát triển du lịch xanh, chuẩn mực, thể hiện vai trò đóng góp vào sự phát triển kinh tế xã hội bền vững của tỉnh Bắc miền Trung này.

Chủ động ngăn ngừa, xử lý vi vi phạm

Trong những năm gần đây, ngành du lịch Nghệ An thường xuyên theo dõi, rà soát tình hình chấp hành pháp luật trong hoạt động du lịch thông qua công tác quản lý nhà nước, kiểm tra, giám sát, báo cáo của các địa phương, đơn vị kinh doanh du lịch. Luôn kịp thời tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp và du khách với các vấn đề xảy ra trong lĩnh vực này.

Qua đó, du lịch Nghệ An từng bước nhận diện những vấn đề còn tồn tại, những hạn chế và nguy cơ vi phạm để có biện pháp hướng dẫn, chấn chỉnh và xử lý theo quy định. Qua thực tế quản lý, các tồn tại chủ yếu liên quan đến việc chấp hành các quy định về điều kiện kinh doanh, niêm yết và thực hiện giá dịch vụ, thông tin quảng bá, chất lượng dịch vụ, hoạt động hướng dẫn du lịch, bảo đảm an toàn cho khách du lịch và việc thực hiện các quy định tại khu, điểm du lịch.

Đơn cử như câu chuyện quản lý mô tô nước ở Cửa Lò, việc doanh nghiệp, cá nhân tự ý vận hành mô tô nước khu vực bãi tắm biển đông du khách khiến du khách lo lắng về việc mất an toàn. Dù đã bị địa phương nhắc nhở nhưng gian qua liên tục diễn ra các vi phạm, phường Cửa Lò cũng đã xử lý, xử phạt, thậm chí tạm đỉnh chỉ hoạt động nhưng một số trường hợp vẫn tái phạm.

Về nguyên nhân, bên cạnh một số trường hợp chưa nghiêm túc trong chấp hành quy định, còn có nguyên nhân từ nhận thức và khả năng cập nhật chính sách pháp luật của một bộ phận doanh nghiệp, hộ kinh doanh, nhất là các cơ sở quy mô nhỏ. Trong khi đó, hoạt động du lịch ngày càng đa dạng, nhiều loại hình, sản phẩm và dịch vụ mới xuất hiện, đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác quản lý.

Vì vậy, việc pháp luật được phổ biến, hướng dẫn kịp thời và được thực hiện thống nhất ngay từ cơ sở là yếu tố rất quan trọng. Từ thực tế đó, ngành du lịch Nghệ An xác định việc nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật phải gắn với phòng ngừa, hướng dẫn và chấn chỉnh từ sớm, đồng thời tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền địa phương và các tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch.

Công tác tuyên truyền pháp luật được thực hiện gắn với hướng dẫn những vấn đề cụ thể phát sinh trong hoạt động kinh doanh. Đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát và kịp thời chấn chỉnh, xử lý các trường hợp vi phạm theo thẩm quyền.

Mục tiêu không chỉ là xử lý khi vi phạm đã xảy ra, mà quan trọng hơn là nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của các chủ thể tham gia hoạt động du lịch, chủ động phòng ngừa các vi phạm từ cơ sở, xây dựng môi trường kinh doanh du lịch minh bạch, an toàn, văn minh, góp phần tạo nền tảng cho du lịch Nghệ An phát triển bền vững.

Phòng Quản lý và Phát triển tài nguyên du lịch nhấn mạnh rằng, thời gian qua, Sở VH,TT&DL Nghệ An xác định công tác quản lý nhà nước về du lịch phải gắn chặt với việc thực hiện đúng các quy định pháp luật, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của khách du lịch, doanh nghiệp, người dân, đồng thời tạo môi trường thuận lợi để du lịch phát triển ổn định, bền vững.

Trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ được giao, Sở tập trung quản lý các lĩnh vực thuộc phạm vi ngành như hoạt động lữ hành, hướng dẫn du lịch, cơ sở lưu trú, khu, điểm du lịch và các dịch vụ phục vụ khách du lịch. Đối với các thủ tục hành chính trong lĩnh vực du lịch, Sở thực hiện theo quy định, đồng thời hướng dẫn tổ chức, cá nhân hoàn thiện các điều kiện cần thiết để hoạt động đúng pháp luật.

Công tác quản lý được thực hiện với sự phối hợp giữa cơ quan quản lý chuyên ngành, chính quyền địa phương và các cơ quan, lực lượng chức năng liên quan. Trong thực tế quản lý, Sở chú trọng phương châm phòng ngừa, hướng dẫn và chấn chỉnh từ sớm, không chỉ chờ đến khi phát sinh vi phạm mới xử lý.

Thông qua quá trình hướng dẫn chuyên môn, làm việc với địa phương, doanh nghiệp và các cơ sở kinh doanh du lịch, những vấn đề liên quan đến điều kiện kinh doanh, bảo đảm an toàn cho khách, chất lượng dịch vụ và trách nhiệm của đơn vị cung cấp dịch vụ được lưu ý, hướng dẫn thực hiện.

Đối với các vụ việc phát sinh hoặc thông tin phản ánh có dấu hiệu vi phạm, cơ quan quản lý tiếp nhận, xác minh và làm rõ nội dung; căn cứ tính chất, mức độ, phạm vi và thẩm quyền để yêu cầu khắc phục, chấn chỉnh hoặc phối hợp với chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng có liên quan xử lý theo quy định.

Những nội dung thuộc thẩm quyền của cơ quan khác được chuyển hoặc phối hợp để giải quyết, bảo đảm việc xử lý đúng cơ quan, đúng thẩm quyền và đúng quy định pháp luật. Bên cạnh công tác quản lý, Sở chú trọng tuyên truyền, phổ biến pháp luật thông qua các hội nghị, lớp tập huấn, hoạt động bồi dưỡng nghiệp vụ và các chương trình làm việc với địa phương, doanh nghiệp, cơ sở kinh doanh du lịch.

Nội dung tuyên truyền tập trung vào những quy định gắn trực tiếp với hoạt động của từng nhóm đối tượng, giúp các tổ chức, cá nhân cập nhật quy định mới, nhận diện những hành vi có nguy cơ vi phạm và chủ động điều chỉnh hoạt động kinh doanh.

“ Thời gian tới sẽ tiếp tục rà soát, hoàn thiện công tác quản lý trong từng lĩnh vực; tăng cường hướng dẫn, phổ biến các quy định pháp luật mới; nâng cao trách nhiệm của chính quyền địa phương và các cơ sở kinh doanh. Đồng thời tăng cường phối hợp với các ngành, lực lượng chức năng trong kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm theo đúng quy định. Qua đó, pháp luật không chỉ là công cụ để xử lý vi phạm mà còn là nền tảng để xây dựng môi trường du lịch an toàn, văn minh, minh bạch và phát triển bền vững.”, ông Hoàng Minh Thành – Trưởng phòng Phòng Quản lý và Phát triển tài nguyên du lịch nhấn mạnh.

Pháp triển gắn với pháp lý để ổn định, bền vững

Để du lịch phát triển xứng tầm với tiềm năng, hành lang pháp luật cũng cần được nêu cao và phổ biến rộng rãi, vậy điều cần chú trọng trong trong quản lý nhà nước để bảo đảm việc thực thi pháp luật lĩnh vực này kịp thời thì cần phải làm gì? Ví dụ thời gian quan tại địa bàn có vài vụ việc xảy ra trong lĩnh vực này như một số có sở du lịch sinh thái dù giấy tờ pháp lý chưa đảm bảo nhưng vẫn hoạt động, một số hoạt động du lịch nhưng địa phương quản lý chưa tốt để xảy ra việc phàn nàn về giá cả, lưu trú...

Về những điều này, Sở VH,TT&DL Nghệ An cho rằng, để pháp luật thực sự đi vào đời sống du lịch, trước hết phải làm tốt công tác hướng dẫn, tuyên truyền, kiểm tra và xử lý vi phạm, đồng thời nâng cao trách nhiệm quản lý ngay từ cơ sở. Đặc biệt, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý, xử lý khi đã phát sinh vụ việc sang chủ động phòng ngừa, phát hiện sớm và chấn chỉnh từ đầu.

Thực tế tại Nghệ An cho thấy, bên cạnh những kết quả tích cực, công tác quản lý du lịch vẫn còn một số khó khăn. Phần lớn doanh nghiệp du lịch trên địa bàn có quy mô nhỏ, năng lực tài chính và quản trị còn hạn chế. Đối với cơ sở lưu trú, theo quy định hiện hành, việc công nhận hạng cơ sở lưu trú du lịch là tự nguyện, vì vậy số cơ sở chủ động đăng ký xếp hạng, nhất là cơ sở từ 2 sao trở xuống, còn ít. Đây là vấn đề cần được nghiên cứu để có giải pháp tạo động lực, giúp các cơ sở thấy rõ lợi ích của việc được công nhận, qua đó tự nguyện nâng cao chất lượng dịch vụ thay vì chỉ coi đây là một thủ tục hành chính.

Tương tự, đối với các điểm du lịch được công nhận, hiện nay lợi ích và cơ chế hỗ trợ trực tiếp sau công nhận chưa thật sự rõ nét, nên chưa tạo được động lực mạnh để các tổ chức, cá nhân đầu tư hoàn thiện hồ sơ và đăng ký công nhận điểm du lịch. Vì vậy, quản lý nhà nước trong thời gian tới không chỉ dừng ở việc đặt ra các điều kiện, tiêu chuẩn mà cần tạo ra cơ chế khuyến khích, hỗ trợ và lợi ích thiết thực gắn với việc tuân thủ, được công nhận và nâng cao chất lượng.

Một khó khăn khác mang tính đặc thù của Nghệ An là địa bàn rộng, khí hậu khắc nghiệt, thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão lũ, nắng nóng và các yếu tố thiên tai. Hoạt động du lịch vì vậy có tính mùa vụ khá rõ. Một bộ phận cơ sở kinh doanh, đặc biệt là hộ kinh doanh nhỏ, còn tâm lý tận dụng lao động gia đình, lao động thời vụ, tiết giảm chi phí để duy trì hoạt động trong thời gian thấp điểm. Khi vào mùa cao điểm, lượng khách tăng nhanh trong thời gian ngắn có thể phát sinh tình trạng tăng giá, chất lượng dịch vụ không tương xứng hoặc cung cách phục vụ chưa chuyên nghiệp.

Đây là những vấn đề không thể chỉ giải quyết bằng thanh tra, xử phạt. Cần kết hợp giữa tuyên truyền, hướng dẫn pháp luật, nâng cao năng lực doanh nghiệp và người lao động, tạo động lực cho các đơn vị kinh doanh. Mặt khác tăng cường kiểm tra tại các địa bàn, thời điểm cao điểm; công khai thông tin, đường dây tiếp nhận phản ánh của du khách. Đồng thời xử lý nghiêm những trường hợp cố tình vi phạm. Có như vậy mới vừa bảo đảm kỷ cương pháp luật, vừa tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp phát triển bền vững.

Một vấn đề thực tế khác trong công tác quản lý hiện nay là công cụ và thẩm quyền xử lý vi phạm của cơ quan quản lý ngành cũng đang tiếp tục kiện toàn. Sau khi thực hiện tổ chức lại hệ thống thanh tra, Sở VH,TT&DL không còn tổ chức Thanh tra Sở như trước. Vì vậy, trong quá trình quản lý, kiểm tra hoạt động du lịch, Sở chủ yếu thực hiện chức năng quản lý nhà nước, hướng dẫn, kiểm tra, phát hiện, nhắc nhở và yêu cầu cơ sở khắc phục những tồn tại thuộc phạm vi quản lý. Đối với những hành vi có dấu hiệu vi phạm cần xử lý theo thẩm quyền, nhiều trường hợp phải phối hợp với các lực lượng chức năng hoặc tổ chức đoàn kiểm tra, thanh tra liên ngành, hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền để xử lý. Đôi khi làm cho việc xử lý ngay tại thời điểm phát hiện vi phạm chưa được kịp thời, nhất là trong mùa cao điểm khi lượng cơ sở kinh doanh và khách du lịch tăng nhanh.

“Đây cũng là một điểm cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện cơ chế phối hợp, phân định rõ trách nhiệm và thẩm quyền giữa ngành du lịch, chính quyền địa phương và các lực lượng chức năng”, ông Hoàng Minh Thành – Trưởng Phòng Quản lý và Phát triển tài nguyên du lịch nêu.

Quan điểm của ngành là không để khoảng trống trong quản lý chỉ vì hạn chế về thẩm quyền. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, ngành sẽ lập tức ghi nhận, yêu cầu khắc phục đối với những nội dung có thể xử lý trong phạm vi chức năng. Đồng thời kiến nghị, phối hợp với UBND cấp xã, Công an và các ngành liên quan để xử lý những nội dung vượt thẩm quyền. Đặc biệt, đối với các vấn đề như điều kiện kinh doanh, giá dịch vụ, an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, an toàn thực phẩm, đất đai, môi trường...

Cần xác định rõ cơ quan chủ trì theo từng lĩnh vực, tránh tình trạng “nhiều cơ quan cùng quản lý nhưng khi xảy ra vi phạm lại không rõ ai chịu trách nhiệm xử lý”. Về lâu dài, cần tăng cường cơ chế kiểm tra liên ngành theo chuyên đề và theo mùa vụ, nhất là tại các địa bàn trọng điểm như Cửa Lò, các khu, điểm du lịch sinh thái, các điểm có lượng khách tập trung cao.

Tăng cường trách nhiệm của chính quyền cơ sở trong việc phát hiện và xử lý vi phạm ngay từ địa bàn. Ngành Du lịch sẽ thực hiện tốt vai trò tham mưu, hướng dẫn chuyên môn và phối hợp kiểm tra để bảo đảm hoạt động du lịch được quản lý thống nhất, đúng pháp luật và bảo vệ quyền lợi của du khách. Mục tiêu là chuyển từ cách làm “phát hiện rồi mới xử lý” sang “quản lý, giám sát và phối hợp xử lý từ sớm”, để dù mô hình tổ chức thanh tra có thay đổi thì kỷ cương pháp luật trong hoạt động du lịch vẫn phải được bảo đảm.

Còn nữa...