Việc đưa kiểm tra định kỳ trên máy tính vào trường học phổ thông đang được Bộ GD&ĐT đề xuất như một giải pháp thúc đẩy chuyển đổi số trong giáo dục. Tuy nhiên, để hình thức này phát huy hiệu quả, yếu tố quyết định không chỉ là thiết bị hay phần mềm mà còn là sự chuẩn bị đồng bộ về hạ tầng, quy trình và năng lực tổ chức của các cơ sở giáo dục.

Bộ Giáo dục và Đào tạo đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định về đánh giá học sinh tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông. Một trong những nội dung đáng chú ý là bổ sung quy định cho phép học sinh THCS và THPT thực hiện các bài kiểm tra định kỳ trên máy tính.

Đề xuất này được xây dựng trên cơ sở chủ trương đẩy mạnh chuyển đổi số trong ngành giáo dục, đồng thời tạo hành lang pháp lý để các trường học từng bước ứng dụng công nghệ vào hoạt động kiểm tra, đánh giá thay cho phương thức truyền thống.

Theo dự thảo, việc kiểm tra trên máy tính không triển khai đại trà mà chỉ áp dụng tại những cơ sở giáo dục đáp ứng đầy đủ các điều kiện về hạ tầng công nghệ thông tin, hệ thống thiết bị, phần mềm tổ chức kiểm tra cũng như đội ngũ kỹ thuật đủ năng lực vận hành.

Điều này đồng nghĩa, mỗi nhà trường sẽ phải bảo đảm hệ thống hoạt động ổn định trước khi lựa chọn hình thức kiểm tra mới, tránh tình trạng triển khai khi chưa đủ điều kiện dẫn đến ảnh hưởng quyền lợi của học sinh.

Một yêu cầu khác được đặt ra là nhà trường phải thông báo trước cho học sinh và cha mẹ học sinh về hình thức kiểm tra cũng như các yêu cầu kỹ thuật liên quan để người học có sự chuẩn bị cần thiết.

Bài làm điện tử có giá trị pháp lý như bài làm trên giấy

Điểm mới đáng chú ý trong dự thảo là bài làm và kết quả kiểm tra được lưu dưới dạng dữ liệu điện tử sẽ được công nhận có giá trị pháp lý tương đương bài làm trên giấy, nếu đáp ứng các yêu cầu về xác thực, bảo mật và lưu trữ theo quy định của pháp luật về giao dịch điện tử cùng hướng dẫn của Bộ GD&ĐT.

Quy định này tạo nền tảng để hoạt động kiểm tra, đánh giá từng bước chuyển sang môi trường số, đồng thời giảm khối lượng lưu trữ hồ sơ giấy, thuận lợi cho công tác quản lý và tra cứu kết quả học tập.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng yêu cầu các trường phải xây dựng phương án xử lý khi xảy ra sự cố kỹ thuật. Nếu lỗi hệ thống làm ảnh hưởng đến quá trình làm bài hoặc kết quả của học sinh, nhà trường có thể tổ chức kiểm tra lại hoặc chuyển sang hình thức kiểm tra trên giấy để bảo đảm tính khách quan và công bằng.

Bảo đảm quyền tiếp cận của học sinh khuyết tật

Đối với học sinh khuyết tật, dự thảo dành riêng các quy định nhằm bảo đảm cơ hội tiếp cận bình đẳng với hình thức kiểm tra mới.

Tùy từng dạng và mức độ khuyết tật, nhà trường phải bố trí các biện pháp hỗ trợ phù hợp như sử dụng phần mềm đọc màn hình, nhận dạng giọng nói, phóng to giao diện, kéo dài thời gian làm bài hoặc chuẩn bị thiết bị, phòng thi riêng khi cần thiết.

Trong trường hợp đã áp dụng đầy đủ các biện pháp hỗ trợ nhưng học sinh vẫn không thể thực hiện bài kiểm tra trên máy tính, nhà trường sẽ tổ chức kiểm tra trên giấy hoặc bằng hình thức khác phù hợp. Kết quả của các hình thức này vẫn được công nhận với giá trị pháp lý tương đương.

Theo dự thảo, Bộ GD&ĐT sẽ tiếp tục ban hành hướng dẫn chi tiết về quy trình tổ chức kiểm tra trên máy tính, tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu bảo mật, phương án xử lý sự cố cũng như các điều chỉnh đối với từng nhóm học sinh khuyết tật.

Chuyển đổi số trong đánh giá cần đi cùng sự đồng đều về điều kiện

Việc đưa kiểm tra trên máy tính vào trường học được xem là bước đi phù hợp trong bối cảnh giáo dục đang đẩy mạnh chuyển đổi số. Hình thức này có thể giúp rút ngắn thời gian chấm bài, nâng cao tính chính xác, giảm áp lực về giấy tờ và tạo tiền đề cho việc xây dựng hệ thống dữ liệu học tập thống nhất.

Tuy nhiên, đây cũng là một thay đổi đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng. Thực tế hiện nay, điều kiện cơ sở vật chất giữa các địa phương vẫn còn chênh lệch đáng kể. Trong khi nhiều trường đã có phòng máy hiện đại, mạng internet ổn định thì không ít cơ sở giáo dục, đặc biệt ở vùng khó khăn, vẫn thiếu thiết bị hoặc chưa đủ nhân lực kỹ thuật để vận hành hệ thống.

Bởi vậy, việc dự thảo chỉ cho phép triển khai tại các trường đáp ứng đầy đủ điều kiện được đánh giá là cách tiếp cận thận trọng, tránh tạo áp lực hoặc làm phát sinh khoảng cách trong cơ hội học tập giữa các nhóm học sinh.

Nếu được hoàn thiện với các tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng, quy trình bảo mật chặt chẽ và cơ chế xử lý sự cố hiệu quả, kiểm tra trên máy tính sẽ không chỉ là sự thay đổi về phương tiện làm bài mà còn là một bước chuyển trong phương thức đánh giá năng lực người học, góp phần hiện đại hóa hoạt động dạy và học trong nhà trường phổ thông.