Niềm vui mùa gặt sau gần 20 năm chờ đợi

Những ngày này, cánh đồng lúa nước rộng gần 2ha ở bản Đoòng rộn ràng tiếng nói cười. Giữa núi rừng, những bông lúa chín vàng trĩu hạt nối nhau trải dài trên ruộng. Người cắt lúa, người gom từng bó, người vận chuyển về điểm tập kết. Bản làng vốn bình lặng giữa đại ngàn bỗng trở nên náo nức trong không khí ngày mùa.

Với người dân Bru Vân Kiều nơi đây, những bông lúa chín trên đồng mang ý nghĩa đặc biệt. Gần hai thập kỷ qua, bà con mới lại được chứng kiến một mùa gặt đúng nghĩa trên chính quê hương mình.

Vừa thoăn thoắt cắt những nhánh lúa chín vàng, anh Nguyễn Văn Chiều không giấu được niềm vui: “Trước đây, để có gạo ăn bà con phải trông chờ vào những chuyến hàng cứu trợ đưa từ ngoài vào mà đường sá xa xôi, phải đi bộ nên rất khó khăn, vất vả lắm. Nay  tự mình trồng được lúa để ăn rồi mình và bà con vui lắm”.

Cùng chung niềm vui, anh Nguyễn Văn Chóc trong lúc xuống đồng thu hoạch phấn khởi chia sẽ: “Gần 20 năm rồi mới có lại ruộng lúa như thế này. Mình sẽ tiếp tục làm lúa như này để có gạo ăn do chính mình làm ra”.

Niềm vui của anh Chiều, anh Chóc cũng là niềm vui chung của cả bản Đoòng hôm nay. Đó không chỉ là niềm vui khi nhìn thấy thành quả sau nhiều tháng gieo cấy, chăm sóc, mà còn là cảm giác tự tin khi người dân có thể tự làm ra một phần lương thực cho gia đình.

Bản Đoòng hiện có 12 hộ với 56 nhân khẩu, nằm giữa vùng lõi Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Địa hình cách trở, giao thông đi lại khó khăn, điều kiện sản xuất còn hạn chế. Trước đây, bản từng có ruộng lúa nước nhưng việc canh tác bị gián đoạn do nguồn nước thay đổi, hệ thống thủy lợi hư hỏng.

Suốt gần 20 năm, nguồn lương thực của người dân phụ thuộc phần lớn vào những chuyến hàng từ bên ngoài đưa vào. Để một bao gạo đến được bản, người dân phải đi bộ gùi hàng hơn 2 giờ đồng hồ, băng rừng, lội suối. Trong điều kiện ấy, mỗi bao gạo không chỉ đơn thuần là lương thực, mà còn là kết quả của một hành trình đầy nhọc nhằn.

Vì vậy, mong muốn khôi phục ruộng lúa nước, chủ động một phần nguồn lương thực tại chỗ luôn là trăn trở của chính quyền và người dân bản Đoòng.

Từ cánh đồng hồi sinh đến hy vọng đổi thay

Năm 2025, từ nguồn vốn Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021-2025, ruộng lúa nước ở bản Đoòng được cải tạo trở lại. Một số máy móc, thiết bị cũng được trang bị để hỗ trợ bà con sản xuất.

Để chuẩn bị cho vụ lúa, UBND xã Thượng Trạch hỗ trợ 200kg giống lúa và phân bón, triển khai sản xuất trên diện tích gần 2ha. Cùng với hỗ trợ vật tư, chính quyền địa phương xác định việc hướng dẫn kỹ thuật là yếu tố quan trọng để mô hình có thể duy trì lâu dài. Để người dân hiểu rõ quy cách trồng lúa nước, lãnh đạo xã đã nhiều lần trực tiếp xuống đồng, đồng thời phân công cán bộ chuyên môn bám địa bàn, hướng dẫn bà con từ khâu gieo cấy, chăm sóc đến phòng trừ sâu bệnh.

Một trong những bài toán khó nhất đối với bản Đoòng là nguồn nước. Bản chưa có điện lưới quốc gia nên việc chủ động nước phục vụ sản xuất từng là trở ngại lớn. Để giải quyết vấn đề này, địa phương đầu tư hệ thống bơm nước sử dụng năng lượng mặt trời, giúp đưa nước về ruộng và chủ động hơn trong quá trình canh tác.

Khó khăn thử thách là vậy tuy nhiên, nhờ thời tiết thuận lợi, gieo cấy đúng lịch thời vụ, chăm sóc theo hướng dẫn kỹ thuật và chủ động phòng trừ sâu bệnh, cây lúa sinh trưởng tốt, năng suất ước đạt trên 55 tạ/ha.

Điều đáng quý nhất từ cánh đồng lúa nước bản Đoòng không chỉ nằm ở sản lượng thu được, mà còn ở sự thay đổi trong cách nghĩ, cách làm của người dân. Từ chỗ chờ những chuyến gạo vượt rừng, bà con nay đã có thể tự tay gieo xuống những hạt giống, chăm sóc cây lúa và đón nhận thành quả do chính mình làm ra.

Trước đó, mô hình trồng lúa nước cũng được triển khai tại bản Chăm Pu. Từ năm 2006 đến năm 2022, cánh đồng Chăm Pu duy trì hai vụ lúa mỗi năm, năng suất phổ biến 35-40 tạ/ha. Từ kết quả khả quan của mô hình lúa nước tại bản Chăm Pu, xã Thượng Trạch tiếp tục rà soát đất đai, nguồn nước ở những bản có điều kiện để mở rộng sản xuất. Đoòng là một trong những địa bàn được lựa chọn và đã gặt hái những kết quả tốt đẹp hôm nay.

Thượng Trạch có diện tích hơn 1.095km², gồm 13 bản với gần 3.800 nhân khẩu, hơn 95% là đồng bào dân tộc thiểu số. Cuối năm 2025, toàn xã còn 569 hộ nghèo, chiếm 64,73%.

Theo ông Hồ Ngọc Thanh, Chủ tịch UBND xã Thượng Trạch, vụ lúa ở bản Đoòng có ý nghĩa lớn, giúp bà con từng bước tự chủ nguồn lương thực. Đánh dấu bước đi mới trong việc chủ động nguồn lương thực của bà con nơi đây, mùa gặt trở lại không chỉ mang về những bao lúa đầy hạt, mà còn mở ra hy vọng về hành trình tự chủ lương thực, tạo sinh kế bền vững cho bà con nơi đây.

“Cầm trên tay những hạt gạo do bản thân mình làm ra trên chính mảnh đất của mình bà con phấn khởi lắm. Tới đây, từ kết quả ở Chăm Pu và Đoòng, xã sẽ tiếp tục rà soát những bản có điều kiện như Cờ Đỏ, Ban để mở rộng mô hình, hướng dẫn kỹ thuật, hỗ trợ sản xuất, giúp người dân chủ động lương thực, giảm dần phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ bên ngoài và tạo sinh kế bền vững”, ông Thanh cho biết.

Cũng theo ông Thanh, với đặc thù riêng của địa phương có địa hình chia cắt, giao thông khó khăn, sản xuất nhỏ lẻ khiến hành trình giảm nghèo ở đây còn nhiều khó khăn, thách thức. Trong bối cảnh đó, việc đưa cây lúa nước trở lại bản Đoòng không chỉ đơn thuần là khôi phục một cánh đồng, mà còn là bước khởi đầu cho một cách làm mới đó là giúp người dân chủ động tạo ra nguồn lương thực, giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn hỗ trợ bên ngoài và từng bước hình thành sinh kế phù hợp với điều kiện thực tế.

Giữa đại ngàn, những bông lúa vàng đang được người dân nâng niu thu hoạch. Mỗi bó lúa là thành quả của những ngày xuống đồng, của sự hỗ trợ, hướng dẫn và trên hết là niềm tin của bà con vào khả năng tự mình làm ra hạt gạo.

Từ cánh đồng gần 2ha trơ đất, một mùa gặt mới đã trở lại với bản Đoòng sau gần 20 năm vắng bóng. Giá trị lớn nhất của mùa lúa này không chỉ nằm trong những bao thóc đầy hạt, mà còn ở niềm vui khi người dân Bru Vân Kiều có thể tự hào nói rằng: “Hạt gạo hôm nay là hạt gạo được làm ra từ đôi tay mình trên chính mảnh đất quê hương mình”.

Đó cũng là những hạt giống đầu tiên gieo xuống cho một hành trình mới - hành trình tự chủ lương thực, tạo sinh kế và từng bước vươn lên giảm nghèo của người dân bản Đoòng.