Câu lạc bộ Xe hơi Việt Nam (AA Vietnam - AAV), đại diện chính thức của Liên đoàn Ô tô Thế giới (FIA) tại Việt Nam, giới thiệu Khung phương pháp luận 5i - một hướng  tiếp cận khoa học trong thu thập, phân tích thông tin và rút ra bài học an toàn từ dữ liệu sau va chạm.

Hoạt động góp phần bổ sung nguồn tài liệu tham khảo cho nghiên cứu, đào tạo và phát triển các sáng kiến phòng ngừa thương tích tại Việt Nam.

Năm đặc tính định hướng cách tiếp cận dữ liệu

Khung 5i được TS. Tho Bella Dinh-Zarr, Ray Shuey và Lori Mooren đề xuất trong nghiên cứu “The Five ‘I’ Framework of Crash Investigation: Linking Investigation Practices to Safety Reform”, xuất bản năm 2024 trên tạp chí khoa học Accident Analysis & Prevention.

Từ kinh nghiệm được ghi nhận tại nhiều quốc gia, nghiên cứu đề xuất năm đặc tính định hướng cho quá trình thu thập, xem xét và học hỏi từ dữ liệu sau va chạm, gồm: Chuyên sâu, Khách quan, Tức thời, Độc lập và Phòng ngừa thương tích.

- Chuyên sâu (In-Depth) đề cập việc xem xét chuỗi sự kiện trước, trong và sau va chạm; đặt con người, phương tiện, hạ tầng, môi trường giao thông và hoạt động tổ chức trong mối liên hệ tổng thể.

- Khách quan (Impartial) nhấn mạnh việc đánh giá thông tin trên cơ sở trung lập, khoa học, hạn chế giả định chủ quan. Góc nhìn đa chuyên ngành giúp phản ánh đầy đủ hơn tính phức hợp của an toàn giao thông.

- Tức thời (Immediate) hướng tới ghi nhận sớm những dữ liệu có thể thay đổi hoặc thất lạc, góp phần bảo đảm chất lượng và giá trị tham khảo của thông tin.

- Độc lập (Independent) đề cao tính độc lập chuyên môn khi xem xét dữ liệu và xây dựng nhận định, qua đó nâng cao độ tin cậy, tính minh bạch của các bài học an toàn.

- Phòng ngừa thương tích (Injury Prevention) đặt việc bảo vệ tính mạng, nâng cao khả năng sống sót và giảm mức độ thương tích làm trọng tâm. Giá trị của dữ liệu không chỉ ở việc mô tả sự việc, mà còn hỗ trợ nhận diện rủi ro và hạn chế hậu quả tương tự trong tương lai.

Tiếp cận an toàn giao thông theo tư duy hệ thống

Khung 5i nhìn nhận dữ liệu trong mối quan hệ giữa nhiều thành phần của hệ thống giao thông.

Các vụ va chạm đường bộ thường liên quan đến nhiều yếu tố, thay vì chỉ xuất phát từ một nguyên nhân riêng lẻ. Bên cạnh hành vi của người tham gia giao thông, mức độ an toàn còn có thể chịu ảnh hưởng bởi tình trạng phương tiện, thiết kế và điều kiện hạ tầng, môi trường vận hành, hoạt động tổ chức cùng khả năng bảo vệ con người trước rủi ro.

Khi được thu thập đầy đủ và xem xét trong mối liên hệ tổng thể, dữ liệu sau va chạm có thể hỗ trợ nhận diện nguy cơ, rút ra bài học và bổ sung cơ sở cho nghiên cứu phòng ngừa thương tích.

Cách tiếp cận này mở rộng phạm vi xem xét từ hành vi cá nhân sang các điều kiện ảnh hưởng đến toàn hệ thống. Qua đó, các bên có thêm cơ sở nghiên cứu vai trò của con người, phương tiện, hạ tầng và tổ chức trong phòng ngừa va chạm, giảm mức độ nghiêm trọng của hậu quả.

Trong vận tải và quản lý đội xe, tư duy hệ thống cung cấp góc nhìn để doanh nghiệp rà soát vận hành, đào tạo lái xe và quản trị rủi ro. Trong giáo dục, truyền thông, các bài học sau va chạm có thể được chuyển hóa thành tình huống thực tiễn, góp phần nâng cao nhận thức về hành vi giao thông an toàn.

Ở phạm vi nghiên cứu, cách tiếp cận này giúp làm rõ mối quan hệ giữa các yếu tố, đồng thời bổ sung tư liệu cho đào tạo, nghiên cứu khoa học và các sáng kiến phòng ngừa thương tích.

Gắn an toàn giao thông với phát triển bền vững

Theo AA Vietnam, việc giới thiệu Khung 5i tiếp nối vai trò kết nối tri thức quốc tế với cộng đồng trong nước. Là thành viên của FIA, AA Vietnam có điều kiện tiếp cận mạng lưới chuyên môn, các nghiên cứu và kinh nghiệm thực tiễn từ nhiều quốc gia trong lĩnh vực di chuyển.

Định hướng phòng ngừa thương tích của Khung 5i có sự liên hệ với Mục tiêu Phát triển Bền vững 3.6 về giảm tử vong, thương tích do tai nạn giao thông và Mục tiêu 11.2 về hệ thống giao thông an toàn, dễ tiếp cận, bền vững. Nội dung này cũng phù hợp với tinh thần của Thập kỷ Hành động vì An toàn Đường bộ 2021 - 2030, đề cao cách tiếp cận hệ thống, hợp tác đa bên và phòng ngừa rủi ro.

Khung 5i được giới thiệu nhằm phục vụ tham khảo và trao đổi chuyên môn. Đây là một hướng tiếp cận học thuật để các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân nghiên cứu, trao đổi, lựa chọn nội dung phù hợp với lĩnh vực hoạt động.

Thông qua việc giới thiệu nguồn tư liệu này, AA Vietnam kỳ vọng góp phần tăng cường sự quan tâm đến chất lượng dữ liệu, tư duy hệ thống và vai trò của nghiên cứu khoa học trong quá trình phát triển môi trường di chuyển an toàn, bền vững tại Việt Nam./.