Phát huy nguồn nội lực từ giá trị di sản và văn hóa

Quảng Ngãi là một mảnh đất địa linh nhân kiệt, tràn ngập màu sắc văn hóa. Một nơi mà cổ đại và hiện đại nối tiếp, hòa quyện văn hóa của các tộc người sinh sống và cộng cư tạo nên những giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể đặc sắc.

Quảng Ngãi hiện có 43 dân tộc anh em cùng sinh sống, với hệ thống di sản văn hóa phong phú, độc đáo bao gồm các di tích khảo cổ, lịch sử cấp quốc gia đặc biệt cùng nhiều di sản văn hóa phi vật thể giá trị.

Có thể nói, tinh hoa của các nền văn hóa cổ của Việt Nam như Văn hóa Sa Huỳnh, Văn hóa Chămpa và Văn hóa Đại Việt vẫn còn thấm đẫm trong từng di tích, di chỉ văn hóa, trong lối sống, phong tục, tập quán, nghi lễ, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ dân gian, nghệ thuật ẩm thực của cư dân các dân tộc anh em như Kinh, H’rê, Cor, Cadong, Giẻ Triêng, Ba Na, Gia Rai... đến tận ngày nay. Đây là nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững.

Theo số liệu thống kê, toàn tỉnh Quảng Ngãi sau sáp nhập hiện có 620 di sản phi vật thể của các dân tộc anh em.

Trong đó, nhiều di sản đáng quý đang phát huy giá trị như vùng văn hóa sa huỳnh, các di tích ở Lý Sơn, lễ khao thề lính Hoàng Sa, trường lũy Quảng Ngãi, khu chứng tích Sơn Mỹ, di tích Ngục Kon Tum, các Di tích lịch sử Đường Trường Sơn - Hồ Chí Minh phía tây (tỉnh Kon Tum cũ), Cụm di tích lịch sử Chiến thắng Đình Cương; Đền thờ Trương Định, Di tích lịch sử Chiến thắng Ba Gia, cụm di tích Khởi nghĩa Ba Tơ, chùa Thiên Ấn, Bảo vật quốc gia Đại Hồng Chung Chùa Bác Ái...

Trong quý I, Bộ VHTTDL cũng đã công bố một số di sản quốc gia tiêu biểu tại Quảng Ngãi như Lễ cầu mưa của người H’rê, Lễ hội Cầu ngư Sa Huỳnh, Lễ ăn Than của người Giẻ Triêng và nghề dệt truyền thống Giẻ Triêng.

Những năm qua, Quảng Ngãi đã triển khai đồng bộ các giải pháp bảo tồn di sản, phát huy văn hóa truyền thống, xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh và phát triển du lịch, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân và tạo nền tảng vững chắc cho phát triển bền vững.

Theo số liệu thống kê, hoạt động du lịch Quảng Ngãi tiếp tục duy trì đà tăng trưởng khá, với gần 5,6 triệu lượt khách trong 9 tháng năm 2026, tăng 60% so với cùng kỳ. Trong đó, khách quốc tế ước đạt khoảng 115.200 lượt. Doanh thu du lịch đạt hơn 4.900 tỷ đồng, tăng 47% và bằng 117% kế hoạch năm.

Các sản phẩm du lịch kết hợp trải nghiệm văn hóa, như tour tìm hiểu di sản phi vật thể, thưởng thức ẩm thực địa phương và tham gia lễ hội truyền thống ngày càng được du khách yêu thích, tạo sức hấp dẫn cho Quảng Ngãi trên bản đồ du lịch quốc gia.

Nhưng có lẽ sức hấp dẫn khiến du khách yêu mến, lưu luyến quê hương Quảng Ngãi chính là phẩm chất đôn hậu, thủy chung, sâu nặng ân tình, kiên cường, bất khuất của những người con xứ Quảng đã đồng cam cộng khổ trong suốt chiều dài hơn 6 thế kỷ xây dựng, bảo vệ và phát triển quê hương núi Ấn, sông Trà.

Thúc đẩy kinh tế phát triển từ những giá trị văn hóa

Xác định văn hóa chính là nền tảng để phát triển du lịch bền vững, các địa phương miền núi tỉnh Quảng Ngãi gắn bảo tồn di sản với phát triển du lịch cộng đồng, từng bước tạo sinh kế cho người dân.

Thời gian qua, tỉnh Quảng Ngãi đã định hướng gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa, di sản tại địa phương bằng nhiều kế hoạch và nguồn lực để di sản và văn hóa độc đáo được gìn giữ đúng hướng, trở thành tài sản chung, là nguồn lực nội sinh cho sự phát triển lâu dài của địa phương.

Những tháng đầu năm nay, tỉnh Quảng Ngãi triển khai đồng bộ các hoạt động bảo tồn và phát huy di sản, văn hóa truyền thống, kết hợp xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, thúc đẩy phát triển du lịch, góp phần quảng bá bản sắc độc đáo.

Công tác xây dựng môi trường văn hóa tiếp tục được tỉnh triển khai hiệu quả. Ước tính đến hết quý I có 89,1% hộ gia đình đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”; 83,6% thôn, làng, tổ dân phố đạt danh hiệu văn hóa.

Tỉnh duy trì 87/96 nhà văn hóa xã, phường, đặc khu, trong đó 46 nhà đạt chuẩn, cùng các trung tâm văn hóa - thể thao, bảo tàng, thư viện, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

Đầu tháng 9, tỉnh Quảng Ngãi cũng đã tổ chức Hội nghị tập huấn nghiệp vụ văn hóa cơ sở và công tác gia đình cho 384 học viên. Hội nghị nhằm cập nhật những chủ trương, chính sách mới của Đảng, Nhà nước về lĩnh vực văn hóa, gia đình; đồng thời trang bị kiến thức, kĩ năng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ làm công tác văn hóa, gia đình tại cơ sở, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Các học viên được hướng dẫn thực hiện các tiêu chí thuộc Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 trong lĩnh vực văn hóa, thể thao và du lịch; quản lý, khai thác, phát huy hiệu quả thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở gắn với xây dựng đời sống văn hóa, phát triển kinh tế - xã hội và bảo tồn bản sắc văn hóa địa phương.

Tại nhiều xã miền núi tỉnh Quảng Ngãi, các loại hình nghệ thuật như đấu chiêng, múa Cà đáo, dựng cây nêu cùng các lễ hội truyền thống được phục dựng, truyền dạy cho thế hệ trẻ. 

Nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Cor, H’rê, Ba Na, Giẻ Triêng... cũng đang được gìn giữ và phát huy. Từ nghề thủ công truyền thống đến các lễ hội, sinh hoạt văn hóa dân gian, nhiều hoạt động giao lưu, trình diễn được tổ chức thường xuyên hơn.

Qua đó, các nghệ nhân có dịp gặp gỡ, học hỏi kinh nghiệm, tiếp thêm động lực gìn giữ nghề truyền thống và bản sắc văn hóa của cộng đồng mình. Cùng với đó, việc đẩy mạnh số hóa di sản, củng cố hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở và tổ chức các hoạt động văn hóa, thể thao đã tạo thêm sức hút đối với du khách.

Những hành động này được kỳ vọng góp phần duy trì đà tăng trưởng, nâng cao chất lượng dịch vụ và phát triển du lịch Quảng Ngãi từ các giá trị văn hóa theo hướng bền vững.

Từ nguồn vốn các Chương trình mục tiêu quốc gia, tỉnh Quảng Ngãi đang nỗ lực khôi phục, bảo tồn, phát huy nhiều giá trị văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản trong bối cảnh mới đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành, gắn bảo tồn văn hóa với tạo sinh kế, nâng cao đời sống người dân.

Mới đây vào đầu tháng 10, UBND tỉnh Quảng Ngãi cũng đã ban hành quyết định phân bổ vốn thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa năm 2026.

Theo quyết định, tổng nguồn vốn thực hiện Chương trình MTQG về phát triển văn hóa trong năm 2026 là 304,948 tỉ đồng, gồm 212,602 tỉ đồng vốn đầu tư công và 92,346 tỉ đồng kinh phí chi thường xuyên.

Trong đó, vốn ngân sách Trung ương là 255,834 tỉ đồng, ngân sách tỉnh đối ứng 49,114 tỉ đồng. Việc phân bổ nguồn vốn là cơ sở để các cơ quan, đơn vị, địa phương triển khai các nhiệm vụ, dự án thuộc Chương trình MTQG về phát triển văn hóa năm 2026, tập trung vào bảo tồn, phát huy giá trị di sản, xây dựng môi trường văn hóa, hoàn thiện thiết chế văn hóa và phát triển các giá trị văn hóa gắn với đời sống cộng đồng.

Quảng Ngãi cũng đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nghiên cứu ứng dụng thực tế ảo, trí tuệ nhân tạo để số hóa các hệ giá trị, tư liệu, câu chuyện, hình ảnh, hiện vật phục vụ giáo dục và trải nghiệm văn hóa, thể thao, du lịch.

Tại hội nghị Hội nghị giao ban để đánh giá kết quả thực hiện các nhiệm vụ phát triển văn hóa, thông tin, thể thao và du lịch của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi, bà Phạm Thị Trung, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Ngãi đã đánh giá tốt trong công tác bảo vệ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, bảo tồn di sản vật thể và phi vật thể, khôi phục bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số, gắn với phát triển du lịch.

Khi không gian phát triển được mở rộng, các giá trị văn hóa truyền thống ở Quảng Ngãi có thêm cơ hội kết nối và lan tỏa. Sự giao thoa giữa các cộng đồng dân tộc, giữa truyền thống và hiện đại đang tạo nên bức tranh văn hóa đa dạng, giàu bản sắc của địa phương.