Việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT trên máy tính đang tiến thêm một bước quan trọng khi Bộ Giáo dục và Đào tạo đã hoàn thiện Đề án tổ chức thi giai đoạn 2026 - 2036, trình cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt. Nếu được triển khai theo đúng lộ trình, đây sẽ là một trong những thay đổi đáng chú ý nhất của hệ thống khảo thí Việt Nam trong nhiều năm qua, mở ra kỳ vọng về một kỳ thi công bằng, chính xác và giảm đáng kể sự phụ thuộc vào các khâu xử lý thủ công.

Bước chuyển lớn hướng tới kỳ thi minh bạch, hiện đại 

Theo định hướng của đề án, toàn bộ hệ thống thi được xây dựng với mục tiêu tự động hóa tối đa những công đoạn có thể thực hiện bằng công nghệ, đồng thời vẫn duy trì sự giám sát và trách nhiệm của con người ở các khâu quan trọng nhằm bảo đảm tính khách quan và an toàn.

Nhiều giải pháp công nghệ sẽ được nghiên cứu, tích hợp vào quy trình tổ chức kỳ thi. Trong đó có việc mã hóa đề thi, bài thi và toàn bộ dữ liệu liên quan; tự động phân phối đề, thu nhận và sao lưu bài làm; ghi nhận nhật ký mọi thao tác phát sinh trên hệ thống để phục vụ kiểm tra khi cần thiết. Song song với đó, hệ thống có khả năng theo dõi trạng thái hoạt động của máy thi, phát hiện dấu hiệu bất thường, quản lý danh tính thí sinh và người vận hành thông qua cơ chế phân quyền chặt chẽ.

Ở khâu chấm thi, các câu hỏi trắc nghiệm sẽ được xử lý hoàn toàn tự động. Dữ liệu thu thập từ kỳ thi cũng sẽ được phân tích để đánh giá chất lượng đề thi, mức độ khó, khả năng phân loại của từng câu hỏi, qua đó góp phần hoàn thiện ngân hàng đề trong các năm tiếp theo.

Một điểm đáng chú ý là Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để hỗ trợ xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa. AI được kỳ vọng sẽ giúp phân tích dữ liệu lớn, phát hiện những câu hỏi chưa đạt yêu cầu về độ tin cậy hoặc chưa bảo đảm khả năng phân hóa, từ đó nâng cao chất lượng đề thi. Tuy nhiên, AI chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ, còn việc xây dựng, thẩm định và quyết định sử dụng câu hỏi vẫn thuộc trách nhiệm của các chuyên gia khảo thí.

Thực tế cho thấy quá trình chuẩn bị đã được khởi động từ khá sớm. Trong năm 2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã tổ chức thi thử nghiệm trên máy tính tại 15 tỉnh, thành phố với sự tham gia của 143 cơ sở giáo dục, hơn 36.000 thí sinh và khoảng 143.000 lượt thi. Đây được xem là cơ sở quan trọng để đánh giá năng lực hạ tầng, quy trình vận hành cũng như khả năng thích ứng của học sinh trước khi triển khai ở quy mô lớn hơn.

Theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, việc tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính sẽ bắt đầu được triển khai thử nghiệm tại các khu vực có điều kiện thuận lợi từ năm 2027. Cách làm này cho thấy chủ trương không chuyển đổi đồng loạt mà thực hiện từng bước, phù hợp với điều kiện thực tế giữa các địa phương.

Không chỉ là thay đổi hình thức thi

Việc chuyển từ bài thi trên giấy sang thi trên máy tính không đơn thuần là thay đổi công cụ làm bài. Đây là bước chuyển đổi trong tư duy tổ chức khảo thí, hướng tới xây dựng một hệ thống đánh giá hiện đại dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Khi các khâu in sao đề, vận chuyển, thu bài, nhập điểm hay chấm thi được số hóa, nguy cơ sai sót do con người có thể giảm đáng kể. Đồng thời, việc lưu trữ toàn bộ nhật ký vận hành cũng giúp tăng tính minh bạch, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác kiểm tra, giám sát nếu phát sinh khiếu nại hoặc nghi vấn.

Ở góc độ quản lý, dữ liệu thu được từ hàng triệu bài thi mỗi năm sẽ trở thành nguồn thông tin quý giá để đánh giá chất lượng giáo dục, điều chỉnh chương trình giảng dạy và hoàn thiện ngân hàng câu hỏi theo hướng khoa học hơn.

Thách thức vẫn còn phía trước

Dù triển vọng rất lớn, việc tổ chức thi trên máy tính cũng đặt ra không ít yêu cầu. Trước hết là hạ tầng công nghệ giữa các địa phương vẫn còn chênh lệch, đặc biệt tại vùng sâu, vùng xa hoặc những nơi số lượng máy tính chưa đáp ứng đủ nhu cầu.

Bên cạnh đó, hệ thống phải bảo đảm mức độ an toàn thông tin rất cao để phòng ngừa các nguy cơ tấn công mạng, rò rỉ dữ liệu hoặc sự cố kỹ thuật trong thời gian diễn ra kỳ thi. Công tác đào tạo cán bộ coi thi, cán bộ kỹ thuật cũng cần được chuẩn bị kỹ lưỡng nhằm xử lý kịp thời các tình huống phát sinh.

Đối với học sinh, việc làm quen với hình thức thi trên máy tính từ sớm cũng là yếu tố quan trọng để tránh tâm lý bỡ ngỡ, bảo đảm kết quả thi phản ánh đúng năng lực thay vì kỹ năng sử dụng thiết bị.

Có thể thấy, lộ trình tổ chức thi tốt nghiệp THPT trên máy tính không chỉ là câu chuyện ứng dụng công nghệ vào giáo dục mà còn là bước tiến trong quá trình chuyển đổi số quốc gia. Nếu được triển khai đồng bộ, thận trọng và có sự chuẩn bị đầy đủ về hạ tầng, nhân lực cũng như cơ chế bảo mật, mô hình này có thể góp phần xây dựng một kỳ thi hiện đại, minh bạch và đáng tin cậy hơn trong những năm tới.